پایگاه جهانی دیوار بزرگ گرگان

طولانی ترین اثر تاریخی ایران و سومین دیوار دفاعی جهان با طولی 200 کیلومتر

معرفی دیوار دفاعی گرگان

بر اساس بررسی های اولیه باستان شناسی و تفسیر عکس های هوائی توسط پژوهشگران و باستان شناسان بخش وسیعی از مسیر دیوار به مرور روزگاران دستخوش تغییرات و تخریب زیادی شده که شناخت دقیق نظام مهندسی دیوار را دچار مشکل نموده است. پراکندگی قطعات آجرهای خرد شده در طول مسیر حرکت دیوار و عوارض بجامانده بیانگر عرض 10 متری دیوار است که منابع مکتوب تاریخی نیز بر این موضوع تاکید دارند. اما با کاوش های باستان شناسی انجام شده در نواحی شرقی و مرکزی دیوار بزرگ گرگان در محدوده شهرستان کلاله و گنبدکاووس تاکنون مشخص شده عرض دیوار در این نواحی بیشتر از 20/2 متر نمی باشد. همچنین به استناد روایت مورخان ارتفاع دیوار بین 6 تا 8 متر بوده اما یافته های جدید باستان شناسی و شواهد موجود در قلمرو ایران فرهنگی بیانگر ارتفاع دیوار بین 10 تا 15 متر است.

دیوار گرگان به لحاظ بهره گیری از مصالح بوم آورد و استفاده از خشت و پخت آن در کوره های آجرپزی، نسبت به سایر دیوارهای دفاعی در جهان باستان کم نظیر و می توان گفت مستحکم ترین دیوار بوده که بدست مهندسان ایرانی ساخته شده است.

مصالح اولیه آجرهای دیوار گرگان خاک لس حاصل از حفر خندق دیوار با ترکیب کاه خرد شده ریز و درشت بصورت قالب گرفته شده به ابعاد 10×40×40 سانتی متر و ملات گل و آهک و گاها” ساروج است. رنگ بیشتر آجر های بکار رفته در دیوار به جهت جنس و ذرات موجود در خاک مورد استفاده، آجری متمایل به نخودی تا قرمز است که به همین خاطر در بعضی منابع تاریخی از آن به عنوان” مارسرخ” یاد کرده اند.

دیوار بزرگ چین با طول 6200 کیلومتر، دیوار لیمز در آلمان با طول 548 کیلومتر، دیوار گرگان با طول 200 کیلومتر، دیوار هاردین در انگلستان با طول 118 کیلومتر، دیوار آنتونی در اسکاتلند با طول 60 کیلومتر و سایر دیوار های بجامانده از دوران باستان بخشی از استحکامات دفاعی محسوب می شوند که به منظور جلوگیری از هجوم دشمنان و یک مانع خطی برای یک ارتش قدرتمند و بزرگ احداث شده اند. دیوار بزرگ چین و دیوار گرگان در قاره آسیا و دیوارهای لیمز، آنتونی و هاردین در قاره اروپا واقع شده اند.

به استناد مدارک مکتوب تاریخی عده ای ساخت دیوار گرگان را به هخامنشیان و برخی هم به اسکندر مقدونی نسبت می دهند اما آنچه مسلم است اینکه دیوار در زمان لشکرکشی اسکندر مقدونی به ایران هنوز بنیاد و درست نشده بود. تعدادی از مورخان معتقدند دیوار گرگان در زمان اشکانیان به عنوان طولانی ترین مانع باستانی همزمان با دیوار بزرگ چین و به تبعیت از آن در برابر یورش بیابانگردان واحه های آسیای مرکزی(هپتالیان) احداث شده است. اما بر اساس شواهد و یافته های جدید باستان شناسی دیوار بزرگ گرگان و تاسیسات وابسته (خندق، سد گرکز، کانال های آبرسانی، کوره های آجرپزی، قلعه های نظامی و قلعه شهرهای بزرگ و کوچک در زمان ساسانیان احداث و تکمیل شده است.

دیوار بزرگ گرگان ، در تابستان 1378 با شماره 2345 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و شایستگی لازم برای ثبت در فهرست میراث جهانی را دارد. علت نامگذاری این اثر باشکوه با نام دیوار بزرگ گرگان بیشتر بر پایه اسناد و مدارک تاریخی موجود و اهمیت ایالت ورکانه یا گرگان در سیر تحولات تاریخی سرزمین پهناور ایران بوده است.

خندق به عنوان متداول ترین روش دفاعی در نبردهای نظامی از گذشته تا به امروز در استراتژی نظامی کاربرد داشته و دارد. خندق دیوار گرگان با طول 175 کیلومتر از کرانه های شرقی دریای مازندران(کاسپی) تا کوه های پیشکمر در شرق امتداد دارد. عرض خندق در طول مسیر در نواحی پست و هموار 30 متر و در نواحی کوهستانی 10 متر با عمق 3 تا 5 متر حفر و از خاک حاصل از حفر خندق برای تولید خشت استفاده شده است.

وضعیت توپولوژی زمین از شرق به غرب بیانگر شیب ملایم به سمت دریای مازندران است از اینرو سازندگان دیوار بزرگ گرگان با بهره گیری از این شیب به خوبی از این موقعیت استفاده کرده و توانسته اند آب لازم جهت تولید خشت و تهیه ملات را تامین و در مواقع بروز خطر با آبگیری خندق از طریق گرگانرود مانع سریع نفوذ دشمن به دیوار و سرزمین ایران شوند.

مهندسان ایرانی با آگاهی و دانش قبلی در بهره برداری از سیستم آبرسانی در زمان ساخت دیوار گرگان و سایر تاسیسات وابسته تلاش نمودند در طول مسیر گرگانرود چندین بند و سد خاکی جهت هدایت آب به سمت خندق احداث نمایند که متاسفانه بیشتر آن ها به مرور زمان تخریب شده است. سد خاکی معروف به گرکز در بخش میانی گرگانرود و در حوزه شهرستان گنبد کاووس به عنوان یکی از سازه های آبی دوره ساسانی در دشت گرگان به طول 300 متر و ارتفاع 20 متر و عرض مقطع بیش از 30 متر با هسته خاکی به منظور نگه داری و هدایت آب گرگانرود به سمت خندق همچنان پابرجاست. انتقال آب سد گرکز با حفر کانال برای تامین آب خندق جهت تولید خشت و تامین آب احشام در مراتع و دشت های حاصلخیز و آبیاری زمین های کشاورزی از اقدامات اساسی ساسانیان در دشت گرگان است.

لازمه احداث دیواری طویل و مستحکم تهیه و تولید مصالح مقاوم در برابر حملات دشمن و عوامل جوی دشت گرگان است که بنا به تجربیات مهندسان ایرانی و غنای فرهنگی و تاریخی گذشتگان ایران زمین، تولید آجر کاری بس سهل و آسان بوده است. در بررسی های باستان شناسی در طول مسیر دیوار بیش از صدها کوره آجرپزی بصورت پراکنده و متمرکز شناسائی شده که عمدتا” سالم باقی مانده اند که می توانند اطلاعات ارزشمندی را از زمان تولید آجر و نوع سوخت مورد استفاده در اختیار ما قرار دهند. کوره ها عموما” به صورت مستطیلی شکل به ابعاد تقریبی 10 × 6 متر و سکوهای نگه دارنده با طاق ضربی است. جهت جلوگیری از هدر رفت حرارت لازم برای پخت خشت‌ها سطح بیرونی کوره را گل اندود، و حرارت کوره ها قابل تنظیم و منبع اصلی تامین سوخت کوره های آجرپزی؛ چوب درختان، خار و نی های روئیده در کنار رودخانه های مجاور و دشت های وسیع بوده است.

یکی از عوامل اصلی احداث دیوار بزرگ گرگان وجود آب گرگانرود بوده که تاثیر شگرفی در تامین مصالح ساخت دیوار گرگان و تولید مایحتاج زندگی روزمره مردم و فرآورده های کشاورزی و دامی و امنیت غذایی دولت ساسانی داشته است که با صرف هزینه های زیادی انجام شده است .

در امتداد دیوار گرگان و گرگانرود تاکنون چندین کانال آبرسانی کوچک و بزرگ با عرض تقریبی 30 متر و عمق 3 تا 5 متر به طول تقریبی 2 تا 100 کیلومتر حفر شده است و همچنان از آنها استفاده می شود. کانال های پیشکمر، مالای شیخ، چای قوشان کوچک، آق‌آباد، سارلی مختوم، بند ولی، فیضیه، گوگ تپه، انبار الوم و … چند نمونه از کانال های شناسایی‌شده است.

ساسانیان به منظور حفاظت از دیوار گرگان و کنترل نقاط مرزی و جلوگیری از نفوذ احتمالی دشمن 36 قلعه نظامی و 3 برج نگهبانی در فواصل معین بین 3 تا 10 کیلومتر و در ابعاد مختلف با مساحت داخلی 5 تا 15 هکتار با مصالح آجر و خشت با ابعاد 10×40×40 سانتی متر و متصل به دیوار گرگان احداث نموده اند که بیشتر این قلعه ها دارای خندق، دروازه ورودی، برج های نگهبانی، انبار آذوقه و تجهیزات، اتاق استراحت سربازان، اصطبل حیوانات، حیاط و راهروهای دسترسی، کارگاه آهنگری و مطبخ و … بوده اند. بر اساس مطالعات باستان شناسی در حدود 30 هزار سرباز در این قلعه ها حضور و سکونت داشته اند. همچنین بیش از 25 قلعه شهر در ضلع جنوبی دیوار گرگان با ابعاد مختلف بین 20 تا 350 هکتار در فواصل معین از یکدیگر و با فاصله 2 تا 10 کیلومتری از دیوار گرگان و قلعه های نظامی توسط ساسانیان در ایالت گرگان احداث شده است که فن ساخت این قلعه شهرها شبیه قلعه های نظامی بوده و تعدادی برای آموزش نظامی سربازان و تعدادی هم محل استقرار خانواده های نظامیان، فرماندهان، کشاورزان، صنعتگران، استادکاران، بازرگانان و … بوده است که در حال حاضر بیشتر این قلعه ها و قلعه شهرها به صورت پشته های بلند و کوتاه با اشکال هندسی منظم(مربع، مستطیل، چند ضلعی) با کاربری مرتع و اراضی کشاورزی در دشت گرگان دیده می شوند. احداث دیوار و حفر خندق و آبگیری آن به عنوان اصلی ترین عامل سیستم دفاعی، در اهداف نظامی جزو موانع بازدارنده و پیشگیری از هجوم غافل کننده دشمن محسوب می شود. ساسانیان با علم و آگاهی قبلی از موضوع و اهمیت حراست از سرزمین پهناور ایران علی الخصوص جلگه و دشت های وسیع گرگان، در مسیر دیوار گرگان 35 قلعه و 3 برج نگهبانی احداث نموده اند که محل استقرار نگهبانان و محل نگه داری آذوقه و تجهیزات نظامی بوده است. همچنین قلعه ها دارای تیرکش و برج های نگهبانی در اطراف و خندق پیرامون و درهای ورودی بوده اند.

به منظور سفر به این منطقه با توجه به موقعیت جغرافیایی که دارد بهترین زمان اصولا اوایل بهار یا اوایل پاییز است. اما اگر خواستید در تابستان و زمستان هم می توانید به این منطقه بروید ولی باید با شرایط سرما و گرمای خطه شمالی این منطقه کنار بیایید. بازدید از دیوار دفاعی گرگان چند ساعتی طول می کشد، لازم تا مقداری خوراکی و آب آشامیدنی به همراه خودتان داشته باشید. برای اقامت در این منطقه باید روی خانه های محلی حساب باز کنید و اقامت خوبی را در این منطقه زیبا و دیدنی برای خودتان به ارمغان بیاورید.

اگر بخواهید با خودرو شخصیتان به این منطقه بروید، ابتدا حدود ۵۳۵ کیلومتر رانندگی از سمت تهران به سمت شهرهای فیروزکوه، ساری، گرگان، آزادشهر و مینودشت و سرانجام به کلاله حرکت کنید. (البته الزامی نیست و می توانید مسیرهای شمالی دیگری را هم انتخاب کنید).

اما اکر با وسایل نقلیه عمومی می خواهید به سمت این منطقه بروید، هر روز و به ‌صورت مرتب اتوبوس‌هایی از پایانه‌های تهران به سمت کلاله، گنبدکاووس، آزادشهر و گرگان حرکت می‌کنند. همچنین شما می‌توانید با قطار یا هواپیما تا گرگان بروید و از آنجا به راحتی با ماشین‌های متعددی که در دسترس هستند، خودتان را به کلاله برسانید.

آدرس:  کلاله، منطقه‌ی پیشکمر یا روستای تمرقره‌قوزی.

فاصله از مرکز استان و شهرهای اطراف:

گرگان: ۹۶ کیلومتر

گنبد کاووس: ۱۹ کیلومتر

کلاله: ۵۷ کیلومتر

آخرین اخبار و اطلاعیه های دیوار

  • اسلایدرها را در هرکجا که نیاز دارید استفاده کنید.

    لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز و کاربردهای متنوع با هدف بهبود [...]

  • استفاده از اسلایدر در هر کجا

    لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز و کاربردهای متنوع با هدف بهبود [...]

اطلاعیه ها

۲۹۱۰, ۱۳۹۴

Nullam neque sapien pharetra

Fusce nec erat sed nisl lobortis eleifend. In eu fringilla leo. Curabitur dignissim efficitur lorem nec fermentum. Etiam laoreet est facilisis consequat aliquam. Nullam sollicitudin pulvinar [...]

۲۹۱۰, ۱۳۹۴

Aliquam congue semper metus

Aliquam commodo nulla ligula. Curabitur ut nunc id nisl scelerisque egestas. Nulla vulputate mauris eget nisl rhoncus viverra vel eu mi. Integer iaculis tortor eget lectus [...]

۲۹۱۰, ۱۳۹۴

Vivamus ut magna turpis

Pellentesque a massa nec massa laoreet iaculis. Nam fermentum porta velit. Aenean mattis bibendum dictum. Nulla convallis egestas risus. Curabitur a nisi in urna rutrum euismod [...]

دیوار دفاعی بزرگ گرگان
The Greate Wall of Gorgan

دیوار دفاعی گرگان، آنچه از آن در حال حاضر باقی مانده است از ساحل کمش تپه در جنوب رود اترک و شمال بندر ترکمن نیز آغاز می شود اما هنوز انتهایی برای آن مشخص نشده است و طبق احتمالاتی که وجود دارد ممکن است انتهای این دیوار دفاعی در مصب رود گرگان، روستای خوجه لر، کوه‌های گلیداغ و یا قله کوه علی‌آباد قرار گرفته باشد. علت این امر نیز است که در زمان ساخت این دیوار سطح آب دریای مازندران از حال کنونی پایین تر بوده و ممکن است که بخش هایی از این دیوار زیر آب دریا قرار گرفته باشند و تاکنون تخریب شده باشد.

برای باستان شناسان تشخیص این امر که قدمت دیوار دفاعی گرگان به چه زمانی بر می گردد امر مشکلی است زیرا نام مادها، هخامنشی ها، اشکانیان و ساسانیان در میان کتب کارشناسان به چشم می خورد اما شاید بتوان به طور مبهم تاریخ این دیوار دفاعی را بین سال های ۴۲۹ تا ۶۱۵ میلادی در نظر گرفت. بیشتر تاریخ ‌نگاران معتقدند انوشیروان ساسانی این دیوار را بنا نهاده، اما گردیزی (تاریخ نگار ایرانی) در کتاب زین‌ الخبار آغاز ساخت این بنای تاریخی را به یزدگرد اول و اتمام آن را به انوشیروان نسبت می‌دهد. در برخی از کتب تاریخی دیگر تعمیر این دیوار را به دست مازیا فرمانروای طبرستانی نیز نسبت می دهند. بسیاری از کارشناسان نیز بر این عقیده اند که دیوار گرگان و دیوار چین در یک زمان و برای مقابله با هجوم مهاجمانی از قبایل صحرانورد به نام هپتال ها از شمال ساخته شده است.

گالری عکس

دیوار بزرگ چین

6200 کیلومتر

دیوار لیمز آلمان

548 کیلومتر

دیوار بزرگ گرگان

200 کیلومتر

دیوار هادریان انگلستان

118 کیلومتر

مستند دیوار بزرگ گرگان

دیوار بزرگ گرگان طولانی ترین اثر معماری ایران باستان (به طول 200 کیلومتر) بعد از دیوار چین (به طول 6000 کیلومتر)

و لمیز آلمان (به طول 548 کیلومتر) به عنوان سومین دیوار دفاعی دنیا نام برده شده است .

این اثر یکی از بارزترین آثار معماری دشت گرگان از دریای کاسپی شروع و تا ارتفاعات نیلی کوه جنگل گلستان در محدوده ی شهرستان کلاله امتداد دارد. به نام های سد انوشیروان، سد اسکندر، سد فیروز ، قزل آلان (مار سرخ) مشهو.ر است. در طول این دیوار 40 قلعه وجود دارد که با پلان چهار ضلغی احداث شده اند. زمان ساخت دیوار تاریخی گرگان به ساسانیان می رسد.

پایگاه جهانی دیوار بزرگ گرگان

بنياد پژوهشی پارسه پاسارگاد در مرداد ماه سال 1380 ( آگوست 2001 ) جهت انجام فعاليتهای پژوهشی، آموزشی و ساماندهی مجموعه بزرگ هخامنشی در استان فارس، در محوطه ميراث جهانی تخت جمشيد آغاز به کار کرد. اين بنياد با هدف ايجاد مرکزی جهت پژوهش در زمينه تاريخ و باستان شناسی هخامنشی، حفاظت و مرمت آثار سنگی، ساماندهی محوطه های تاريخی تحت پوشش جهت بازديد کنندگان و سياحان داخلی و خارجی و ارائه خدمات اطلاع رسانی و آموزشی به پژوهشگران، دانشجويان و کارشناسان و همکاری با اين افراد جهت انجام پژوهشهای مورد نظر بنياد تاسيس گرديد.

پربازدیدهای خبری

  • آخرن بازدید مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان از پایگاه جهانی دیوار گرگان

  • آخرن بازدید مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان از پایگاه جهانی دیوار گرگان

  • آخرن بازدید مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان از پایگاه جهانی دیوار گرگان

  • آخرن بازدید مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان از پایگاه جهانی دیوار گرگان

ارتباط با ما

استان گلستان، گرگان، خیابان سرخواجه، کوچه هفتم، کوچه دوم هفت دستگاه، کوچه مفیدیان، پلاک 8، خانه مفیدیان (پایگاه دیوار بزرگ گرگان)

Tell: 01732261551

Fax: 01732261550

Email : gorganwall2345@gmail.com